Psychoanalyse en taal: de lotgevallen van het cratylisme

Filip Kolen en Eli Noé

Hoe verhouden de woorden zich tot de dingen? Dat is het centrale vraagstuk in wat bekend staat als de eerste grote taalfilosofische studie in de Westerse geschiedenis, Plato’s Cratylus. In deze dialoog bemiddelt Socrates tussen Hermogenes en Cratylus, die respectievelijk het conventionalistische (nomos) en het naturalistische (phusis) standpunt verdedigen. Voor Hermogenes is de taal een kwestie van louter conventie, terwijl er voor Cratylus zoiets bestaat als een natuurlijke juistheid van benamingen. De dialoog eindigt in onbeslistheid, maar het lijkt erop dat de latere geschiedenis Hermogenes gelijk heeft gegeven. Getuige daarvan het principe van de arbitrariteit van het teken (F. De Saussure), dat tot axioma werd verheven in de 20ste eeuwse linguïstiek en aanverwante domeinen, inclusief de Lacaniaanse psychoanalyse.

Desondanks blijft er een fascinerende aantrekkingskracht uitgaan van Cratylus’ positie. Dat er tòch een soort intieme connectie zou bestaan tussen woorden en dingen, tussen klank en betekenis, daar dromen niet alleen dichters, kinderen en psychotici van. Het is een fantasie die ons als sprekende wezens, bewust of onbewust, misschien allemààl wel ergens genegen is. Wie is er nooit getroffen door de beeldende sonoriteit van de taal? Wie zou ontkennen dat woorden – in weerwil van het Franse gezegde: le mot chien ne mord pas – wél kunnen bijten, of minstens blaffen?

In dit seminarie ondernemen we een reis doorheen de verschillende vormen van het cratylisme, oftewel het geloof, de fantasie of de wens dat er zoiets bestaat als een gemotiveerde verhouding tussen linguïstische tekens en datgene waarnaar ze verwijzen. Vertrekkend vanuit een grondige lezing van Plato’s dialoog, ontmoeten we auteurs als De Saussure, Freud, Genette, Leiris, Foucault, Lacan, … en staan stil bij thema’s als de oorsprong van de taal, de infantiele taalbeleving, fonetisch symbolisme, de woordspeling en het statuut van de etymologie.

We voorzien zeven donderdagavonden. Een reader met bronteksten wordt ter beschikking gesteld.


Waar?

!Opgelet gewijzigd

P.C. Dr. Guislain
(crea-ruimte van afdeling De Klip)
Francisco Ferrerlaan 88a
9000 Gent


Wanneer?

Zeven donderdagavonden van 20u00 tot 22u00

  • 09 november 2017
  • 07 december 2017
  • 11 januari 2018
  • 08 februari 2018
  • 08 maart 2018
  • 19 april 2018
  • 17 mei 2018


Inschrijven