Primaire en secundaire processen: geschiedenis en actualiteit

Gertrudis Van de Vijver

Voor Freud was het onderscheid tussen primaire en secundaire processen gelijklopend met de hypothese van het onbewuste. Vanuit zijn klinische ervaring kwam hij ertoe om het onbewuste te zien als iets wat beantwoordt aan andere wetten of mechanismen, iets waarbij de “psychische energie” zich anders gedraagt dan wat we in het bewuste leven gewoon zijn. Verdichting en verschuiving zijn de onbewuste mechanismen die hij toeschreef aan het primair proces: psychische energie kan vrijelijk verschuiven, niet gehinderd door coherentie of juistheid, maar alleen gedreven door wat associatief snel aansluit (verschuiving) of snel samenplakt (verdichting). Het secundair proces daarentegen wijst op de inwerking van mechanismen van selectie en inperking, mechanismen van coherentie. Niet alles kan – om in een wereld adequaat te bewegen, om een coherente zin te maken, dienen sommige zaken opgeschort te worden, uitgesteld, weg geselecteerd. Of om de woorden van Freud te gebruiken: de psychische energie doet niet altijd zomaar wat ze wil, ze is gekanaliseerd door een structuur, ze beantwoordt aan het realiteitsprincipe. De secundaire processen bestempelt Freud als eigen aan het voorbewuste en het bewuste.

We ondervragen in dit seminarie de wijze waarop dit onderscheid verschijnt, of niet verschijnt, in de Lacaniaanse terugkeer naar Freud, en trachten er de belangrijkste elementen van te duiden. Een eenvoudige lezing zou kunnen zijn dat verschuiving en verdichting bij Lacan metonymie en metafoor worden, en dat het structuralisme linguïstische, en niet langer energetische metaforen cultiveert. En toch menen we dat de hele dimensie van het energetische, het lichamelijke, het driftmatige uit de talige metaforiek van Lacan niet weg te denken is, en dat het goed is om Lacan’s betekenaarstheorie te lezen als intrinsiek verbonden met het lichaam en de drift. En daar zou het onderscheid tussen primaire en secundaire processen wel eens heel betekenisvol kunnen zijn.

Doorheen de lectuur van enkele cruciale teksten van Freud en Lacan zullen de belangrijkste elementen van deze discussie geduid worden, en pogen we het theoretische en het praktische belang ervan duidelijk te maken. De bedoeling is om het seminarie interactief te maken: gegrond in een voorafgaande lectuur van de teksten.

Van S. Freud gebruiken we o.a. fragmenten uit:
Ontwerp voor een wetenschappelijke psychologie.
De Droomduiding

Van J. Lacan gebruiken we o.a. fragmenten uit:
Le Désir, Séminaire 6, 1958-1959
Fondement de la psychanalyse, Séminaire 11, 1963-1963
Logique du Fantasme, Séminaire 14, 1966-1967
… Ou pire, Séminaire 19, 1972-1973


Waar?

Galerij Tess
Sint-Kwintensberg 9
9000 Gent


Wanneer?

Zeven zaterdagochtenden van 09u00 tot 11u00

  • 11 januari 2020
  • 25 januari 2020
  • 01 februari 2020
  • 15 februari 2020
  • 29 februari 2020
  • 07 maart 2020
  • 21 maart 2020


Inschrijven